gamotsach

[gamchu]

Viếng mộ Ông tổ nhạc cổ Nam Bộ

Bản "Dạ cổ Hoài lang” không dừng lại ở bản nhạc mà nó đã phát triển trở thành bản Vọng cổ. Soạn giả Trịnh Thiên Tư đã phát triển bản "Dạ cổ Hoài lang” từ nhịp 2 lên nhịp 4 vào năm 1926 – mở đầu cho sự phát triển của Vọng cổ sau này.

Điều này là bảo tàng Bạc Liêu sai, đúng là cụ Trịnh Thiên Tư là soạn giả rất nhiều lời, nhạc cho các bài ca vọng cổ. Tuy nhiên theo tài liệu của cụ Trịnh Thiên Tư mà tôi có được thì cụ chưa bao giờ là người soạn nhạc phát triển bản "Dạ cổ Hoài lang” từ nhịp 2 lên nhịp 4. Rất cám ơn bác GGX đã cho biết bài khảo cứu mới nhất về bản vọng cổ hay "vọng cổ hoài lang" của cụ sáu Lầu. Trân trọng.

[lekha456@]

Em xin tham gia:
Theo ngu ý của em xin chia tranh luận của các bác thành một vài ý sau:
1/ Dạ cổ có trước hay Vọng cổ có trước.
2/ Dạ cổ là đêm nghe tiếng trống là đúng hay sai, sao từ điển đào Duy Anh lại không có.
Em xin triển khai ngu ý e như thế này:
 1/ Dạ cổ phải có trước (nói theo kiểu không có sách.hihi). Thứ nhất chúng ta phải tin một đều là cụ 6 Lầu là người đẻ ra bài này-loại này thì chính miệng cụ đã đặt tên và gọi tên nó đầu tiên. Sau đó cụ đã dạy-truyền đạt cho các hậu bối để hát, vì tính chất mới mẻ của thể loại mới này nên người nghe không bao giờ gọi nhầm. Cái nữa, SG Viễn Châu trong các bài phỏng vấn và viết nói rất chính xác cụ 6 Lầu "là người sáng tác ra bài Dạ cổ, sau đó các bài bản khác dựa theo lối này có thêm mới nên dùng từ Vọng cổ để phân biệt''. Chúng ta có thể đối chứng được vì SG Viễn Châu còn sống và các nghệ sĩ có tuổi khác.

2/ Dạ cổ theo nghĩa "Đêm nghe tiếng trống" vẫn chấp nhận được, đúng ra là Dạ vọng cổ hoài lang,hihi nghe trái khoái quá, vì như vậy mới đúng theo kiểu tự điển: Dạ=đêm, vọng=nghe;cổ=trống;hoài=nhớ;lang=chồng, nhưng trong ngôn ngữ có quyền lượt bớt thành Dạ cổ hoài lang nghe rất hay mà vẫn biết được nghĩa. Từ điển có thể nói là cựa kỳ chuẩn xác nhưng không phải là chính xác 100%. Nó còn tùy thuộc vào phương ngữ, vào các yếu tố ngữ nghĩa trong đó có giản nghĩa, tối nghĩa, nghĩa phái sinh... Trường hợp nỳ là như thế. Từ điển là cách ghi chú-giải nghĩa từ ngữ theo dạng liệt kê, mà từ ngữ thì muôn hình vạn trạng, không thể nào kể hết, chỉ dùng lại ở dấu...mà thôi. Do đó việc cụ 6 dùng từ Dạ cổ=Đêm nghe tiếng trống cũng đúng lại hay.

Và xin bàn về tại sao ban đêm lại có tiếng trống, có đấy. Bài hát có bối cảnh là đôi nam nữ trong thời phong kiến , mà thời phong kiến đất nước ta luôn trong loạn lạc chinh chiến triền miên, ban đêm tiếng trống trường thành dục giã điểm quân, người trai phải lên đường, người vợ ở nhà chờ trong. Đó, trong khung cảnh đêm hôm mà tiếng trống trường thành dục giả điểm binh, người vợ trong tâm trạng lo âu không sao ngủ được nên "năm canh mơ màng". Nếu như ban ngày mà có tiếng trống thì có lẽ không rơi vào tâm trạng lo âu bằng ban đêm. Như vậy, tâm trạng, bối cảnh và lời bài hát vô cùng hợp lý. Do đó dùng từ Dạ cổ nghe rất hay.
Ta thấy "Dạ cổ hoài lang" =Dêm nghe tiếng trống nhớ (trông) chồng nó hay hơn và đúng tâm trạng hơn là "Vọng cổ hoài lang" =Nghe tiếng trống nhớ chồng, không nêu bật được cái bối cảnh, cái tâm trạng bồn chồn, lo âu trong đêm mà có tiếng trống. Vọng cổ hoài lang nghe nhẹ nhàn không đánh động sự thổn thức đối với người nghe.

* Vấn đề kế tiếp. Vậy tại sao người ta không gọi là thể loại dạ cổ mà là vọng cổ. Thật sự, sau này do người ta chế thêm các nhịp là một và vì là bài ra sau phải được gọi khác bài gốc để đảm báo tính tôn trọng nguyên bản và tính phân biệt. Và cũng xin khẳn định từ vọng cổ không phải đọc trại ra đâu, nhưng ở đây các nhạc sĩ đã dùng tên bài hát để đặt tên cho thể loại mới sáng tác thôi. Chứ các thể khác người ta đã đặt tên hẳn hoi là: lưu thủy trường, Nam ai.v.v và do người ta dùng nhiều từ vọng cổ để chỉ thể loại mới nên lâu ngày thành từ phổ thông, chứ gọi là thể loại dạ cổ vẫn được (vì lấy tên bài hát đặt cho thể loại này thì Vọng hay Dạ thì cũng vậy).

Mấy lời ngu muội xin được chỉ giáo thêm ah.

[Trúc Thư]

Tiếng trống cũng có thể là trống chùa.

[xitrumcanthi]

 Tiện có tô píc này , các bác cho em hỏi ké tý ty nhé . Trước em có xem trên ti vi thấy nói " Cải lương " là ghép từ 2 từ đầu của câu đối :

 Cải cách hát ca theo tiến bộ
 Lương truyền tuồng tích sánh văn minh

  " Lương truyền " có phải đọc trại của " lưu truyền " k ạ ? Nếu đúng như vậy mà lại áp dụng thêm chuẩn từ ngữ của bộ giáo dục thì môn nghệ thuật đó đúng ra phải gọi là " Cải lưu " các bác nhỉ ?

 TB : Cũng nhân dịp này , các bác cho em hỏi hoàn cảnh ra đời và ý nghĩa của " chủ nghĩa cải lương " luôn 

[gamchu]

Tiếng trống cũng có thể là trống chùa.

trống chùa  trống chầu  ?  mõ chùa  gõ nhịp  ?  . Trúc Thư cho bài toán hay và   

[Trúc Thư]

trống chùa  trống chầu  ?  mõ chùa  gõ nhịp  ?  . Bảo Thư cho bài toán hay và   

Bác nhầm ạ, em là Trúc, là gỗ mục ạ.

Trống chùa là trống do nhà chùa đánh ạ. Trống chầu thì không có lẽ vì đâu có ca hát gì. Còn gõ mõ như cái chữ ký thì không phải. Tiếng mõ nhỏ, ở xa không nghe thấy được.

Em tin Phật nhưng không phải Phật tử. Những ngày lễ lớn có cầu siêu thì em theo gia đình đi chùa. Em thấy đến giờ đọc kinh thì nhà chùa có đánh trống báo hiệu. Nhưng trống đánh tí thôi. Còn có dịp em đi Lào, thấy nhà sư đánh trống trong tháp trống rất ấn tượng. Họ có 2 người, một người đánh trống, một người gõ thanh la, tiếng nhịp nhàng. Tiếng rền và vang lắm. Trong khắp cái thành phố nhỏ, ai cũng phải nghe thấy hết. Em không bấm giờ, nhưng để ý là đánh lâu lắm, ít cũng phải là trong vòng 5 phút chứ chẳng chơi. Cùng lúc đó, trong thành phố cũng có tiếng trống ở các nơi khác vẳng lại nữa.

Tại có người bảo là trống trận nên em mới bảo là trống chùa cũng có đó thôi. Chứ cái chùa ở Lào nó khác chùa ta. Trống xưa đánh ít đánh nhiều, em đâu có rành. Vả lại tít tắp đầu thế kỷ 20, em cũng chẳng biết cái chùa quanh đó là chùa Miên, khơ-me, gì gì đó nữa.

@xitrum : "chủ nghĩa cải lương" nghe ngộ ha : to lớn, vĩ đại ghê.

[tanvilai2010]

Nhân các bác có nói đến chủ nghĩa cải lương, vậy nguồn gốc của nó như thế nào nhỉ ? 

[gamchu]

Tiện có tô píc này , các bác cho em hỏi ké tý ty nhé . Trước em có xem trên ti vi thấy nói " Cải lương " là ghép từ 2 từ đầu của câu đối :

 Cải cách hát ca theo tiến bộ
 Lương truyền tuồng tích sánh văn minh

  " Lương truyền " có phải đọc trại của " lưu truyền " k ạ ? Nếu đúng như vậy mà lại áp dụng thêm chuẩn từ ngữ của bộ giáo dục thì môn nghệ thuật đó đúng ra phải gọi là " Cải lưu " các bác nhỉ ?

 TB : Cũng nhân dịp này , các bác cho em hỏi hoàn cảnh ra đời và ý nghĩa của " chủ nghĩa cải lương " luôn 

Nhân các bác có nói đến chủ nghĩa cải lương, vậy nguồn gốc của nó như thế nào nhỉ ? 

A. Về “chủ nghĩa cải lương”, bốn em này là từ có nguồn gốc Hán Việt, do vậy:
1. Kê cứu từ điển Hán - Việt của cụ Đào Duy Anh, hiệu đính cụ Hãn Mặc Tử thì:
- Cải: thay đổi;
- Cải lương: đổi thành tốt hơn;
- Cải cách (sửa đổi)= cải lương và canh tân;
- Chủ nghĩa:cái đạo nghĩa mình cho là chủ, mình chỉ theo cái ấy, ngoài cái đạo nghĩa ấy ra thì mình cho là khách. Phàm có một tư tưởng hay một học thuyết mà mình đã tín ngưỡng. Tức là chủ nghĩa;
2. Kê cứu thêm từ điển Hán - Việt dùng cho học sinh của Hội nghiên cứu giảng dạy văn học TP.HCM năm 1991:
- Chủ nghĩa = chủ là cốt yếu; nghĩa là điều phải theo: Hệ thống tư tưởng, quan niệm về triết học, về chính trị về hoạt động xã hội, được coi là lý luận cở bản hướng dẫn mọi hoạt động của người ta.

** Như vậy theo thiển ý của tôi: không thể ghép “chủ nghĩa” vào “cải lương” thành “chủ nghĩa cải lương”; tôi cũng đã tra những cuốn từ điển triết hiện có thì chưa thấy giải thích về “chủ nghĩa cải lương”
B. Về câu đối:
Cải cách hát ca theo tiến bộ
 Lương truyền tuồng tích sánh văn minh
* Theo thiển ý của tôi nhà đài hiểu sai do kê cứu từ (như bác Xitrumcanthi đã tô mầu như trên) nên mới nói " Cải lương " là ghép từ 2 từ đầu của câu đối:
 Cải cách hát ca theo tiến bộ
 Lương truyền tuồng tích sánh văn minh
- Với việc kê cứu tại mục 1 trên, đồng thời để đáp nhời ý nghĩa chính xác của hai câu đối này tôi xin được trích dẫn trong cuốn “Đặc khảo về Dân nhạc ở Việt Nam” của cụ Phạm Duy: …Cùng với sự chuyển mình của tuồng, hát bộ, trước biến chuyển của đất nước, chèo cổ sẽ được gọi là chèo văn minh, chèo cải lương với những thay đổi hai phương diện nội dung, hình thức cho phù hợp với khán giả thị dân.
B.Về nguồn gốc “cải lương”: cũng theo cuốn “Đặc khảo về Dân nhạc ở Việt Nam” của cụ Phạm Duy: khoảng thế kỷ 18 có thêm một tổ chức kịch hát mới tại Nam Việt đó là sân khấu “cải lương”. Thực tế nếu bác nào ở trong Nam kỳ thì dân ta nói đi xem chèo, tuồng, ca vọng cổ ra bộ thì đều nói là đi coi tuồng. Riêng đi coi ca vọng cổ ra bộ thì có ba cách nói : đi coi tuồng; coi tuồng cải lương và sau này khoảng những năm 1980 thì nhiều thanh niên nói đi xem cải lương.
Vài nhời kê cứu chắc chắn có nhiều thiếu sót (do không trong nghề), rất  mong các bác cao nhân trong nghề chỉ giáo thêm. Trân trọng.


 

[kmath]

Chắc là đọc trẹo ra từ Tương truyền

[gamchu]

Tuồng cải lương Phạm Công Cúc Hoa do ASIA INDOCHINA thâu và phát hành thập niên 1940:

[huhu]

Một vài tờ báo xưa nay vẫn hay nhầm lẫn, nói rằng cụ sáu Lầu là ông tổ của <Đờn ca tài tử cải lương nam bộ>.
Thật ra cụ Lầu được tôn vinh là ông tổ của < Bài Vọng Cổ (bản đờn và lời ca) >, và nghệ sĩ Út Trà Ôn được tôn là Vua Vọng Cổ.

Còn ông tổ của <Đờn ca Tài Tử cải lương nam bộ > lại là người khác :
http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120912/theo-dau-nguoi-xua-ky-8-tu-ngon-but-den-cay-dan.aspx

[gamchu]

Một vài tờ báo xưa nay vẫn hay nhầm lẫn, nói rằng cụ sáu Lầu là ông tổ của <Đờn ca tài tử cải lương nam bộ>.
Thật ra cụ Lầu được tôn vinh là ông tổ của < Bài Vọng Cổ (bản đờn và lời ca) >, và nghệ sĩ Út Trà Ôn được tôn là Vua Vọng Cổ.

Còn ông tổ của <Đờn ca Tài Tử cải lương nam bộ > lại là người khác :
http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120912/theo-dau-nguoi-xua-ky-8-tu-ngon-but-den-cay-dan.aspx

Trường “duy nhất?!” dạy nhạc tài tử (dàn nhạc Vọng cổ) tại Vĩnh Long những năm đầu thế kỷ 20 theo quảng bá của Thống xứ Nam kỳ (Cochichine) tại Hội chợ thuộc địa Paris năm 1931.  Bác nào biết thêm trường dạy nhạc tài tử nào khác có trong giai đoạn đầu của Vọng cổ ngoài trường này nữa cho biết thì trân trọng quá. Ảnh này do cụ Nadal chụp nên đảm bảo không sai, cụ Nadal cũng là cụ 2 lần tham gia phụ chủ khảo chấm thi công chức chánh ngạch cho 7 lần thi  trớt quớt nên "hư"  của cụ Vương Hồng Sển (theo kê cứu của cụ Vương trong cuốn Hơn nửa đời hư của cụ); mà nếu chỉ có trường này thì cái nôi Vọng cổ có chăng phải khảo cứu thêm tại đất Vĩnh Long  :

[gamchu]

Tìm hiểu âm nhạc cải lương:

[gamchu]

Những mảnh tình nghệ sĩ của cụ Sỹ Tiến:






NSND Sỹ Tiến, một “dị nhân” vô song của sân khấu Việt (Nhân 100 năm cải lương Việt Nam)
….bút ký đặc sắc Những mảnh tình nghệ sĩ của Sỹ Tiến từng đăng lần lượt trên nhật báo Giang sơn từ 1946 – 1953 (nhà báo Tam Lang làm chủ bút). NXB Chân Lý (57 phố Hàng Gai) in cuốn này, bìa do HS Hoàng Lập Ngôn vẽ…
http://www.vanvn.net/news/34/2110-nsnd-sy-tien--mot-di-nhan-vo-song-cua-san-khau-viet---ky-1.html
“Nếu ta chết, đừng chôn ta!/ Hãy căng da ta lên mặt trống, để ta được gần sân khấu mỗi ngày!”
http://www.baovanhoa.vn/vanhoavannghe/39737.vho

[gamchu]

Lỡ làng (cô bán đèn hoa giấy)- Vọng cổ; soạn giả cụ Quy Sắc; do cô Thanh Hương ca; bài  cô bán đèn hoa giấy cũng là bài nổi tiếng thập niên 1950 và làm nên đệ nhứt nữ danh ca vọng cổ (do cuộc trưng cầu ý kiến bình chọn của đọc giả báo Tiếng Dội Miền Nam thực hiện trong năm 1960) đối với cô Thanh Hương; đĩa hát do nhà Hồng Hoa thâu âm năm 1950 (theo: http://cailuongvietnam.vn/news/Chan-dung-nghe-si/De-nhat-nu-danh-ca-Thanh-Huong-2244/ )