Tác giả Chủ đề: 1888-Thông Loại Khóa Trình  (Đã xem 2941 lần)

0 Thành viên và 1 Khách đang xem chủ đề.

Ngủ rồi Mua về để đấy

  • Mõ làng
  • Moderator
  • *****
  • Bài viết: 8,881
  • Thanked: 333 times
  • Đánh giá: +50/-0
  • Giới tính: Nam
    • Xếch xua
1888-Thông Loại Khóa Trình
« vào: 08/12/2009, 12:38:21 »
1888 Thông Loại Khóa Trình
MISCELLANÉES ou LECTURES INSTRUCTIVES POUR LES ELÈVES DES ÉCOLES PRIMAIRES, COMMUNALES ET CANTONALES


copyright giaygoixoi

Nó giống như Gia Ðịnh Báo ở chỗ có hàng chữ Hán Thông Loại Khóa Trình ở trên, bên dưới là hàng chữ Miscellanées, số 1 và 2 không ghi tháng phát hành, số 3 có ghi Juillet 1888, như vậy số 1 có thể ra vào tháng 5 (Mai) năm 1888. Số cuối cùng là số 18 ra tháng 10-1888. Khổ 16cm x 24cm, từ số 1 đến số 3 mỗi số có 12 trang, từ số 4 trở đi, mỗi số có 16 trang.
Từ số đầu cho đến số 5, các bài đều không có ghi tên tác giả, kể từ số 6 mới có thêm các bài văn vần, gọi là diễn Nôm của Trương Minh Ký làm để giải nghĩa các câu chữ Nho, có lẽ để cho người ta dễ học thuộc lòng, sau đó mới có bài của những người khác.

Về nội dung gồm có :

    Dạy chữ Nhu (chữ Hán)
    Dạy chữ Pháp (thời bấy giờ gọi là Phang sa hay Lang sa)
    Giảng nghĩa về luân lý
    Khảo cứu về thi ca, phong tục.
    Nhơn vật (danh nhân)

Sau đây là các bài trích dẫn:

a ) Câu Chữ Nhu(8)
(十  分  惺  惺  使  五  分 留  取  五  分  與  兒  孫 ) (9)
Thập phần tinh tinh sử ngũ phần, lưu thủ ngũ phần giữ nhi tôn
(十  分  惺  惺  都  使  盡  後  代  兒  孫  不  如  人)
Thập phần tinh tinh đô sử tận, hậu đại nhi tôn bất như nhân

Nghĩa đen:

Mười phần rành rành dùng lấy năm phần, Ðể lại lấy năm phần cho con cháu;
Mười phần rành rành đều mình dùng hết, Ðời sau con cháu chẳng như người ta.

Nghĩa là:

Như mình có đặng giàu sang rõ-ràng cả mười phần thì hãy hưởng lấy năm phần mà thôi, để dành lại năm phần sau con cháu hưởng với: vì nếu như mình được mười phần mình hưởng hết đi cả mười, thì đời sau con cháu mình còn gì mà hưởng, té ra sa sút chẳng bằng người ta.

Trương-Minh-Ký diễn ra ca Nôm rằng:

Mười phần rỡ rỡ lấy năm xài, Ðể lại năm phần trẻ gái trai,
Rỡ rỡ mười phần đều dùng hết, Ðời sau con cháu dám bì ai.

( 8 ) Số 10, trang 5 và 6.
( 9 ) Chữ x trong ngoặc là thay cho chữ Hán

b ) Một hai câu tiếng Phangsa(10)
( Monsieur,(Bongdur moxơ) = chào ông
Bonjour (Madame,( ----""------ madăm) = chào bà
(Mademoiselle,(--""--madơmoaxel) = chào cô
Comment cela va-t-il? (Còmăng xa va ti) = mạnh-khỏe thế nào ?
Cela va bien (xa va biêng) = mạnh khỏe.
Où allez-vous ? (u alê vú) = anh đi đâu ?
Je vais me promener (dờ ve mơ promơnê) = tôi di dạo

( 10 ) Số 2, trang 11

c) Tam Cang Là Những Cang Nào ?(11)
là (君 臣) quân thần = vua tôi (=vua với tôi)
"" (父 子) phụ tử = cha con (= cha với con)
"" (夫 婦) phu phụ = vợ chồng (= vợ với chồng)

(君 為 臣 綱) quân vi thần cang (vua là giềng tôi)
(父 為 子 綱) phụ vi tử cang (cha là giềng con)
(夫 為 妻 綱) phu vi thê cang (chồng là giềng vợ)
Chỉ vua với tôi ở cùng nhau phải cho có đạo, cha với con ở cùng nhau phải cho có tình, chồng với vợ ở cùng nhau phải cho có nghĩa là thuận hòa với nhau.

Ấy là ba giềng cả.

Giềng là mối dây bìa giềng lưới, có nó mới thành tấm lưới, mới chắc cho lưới.

Về Tam Cang(12)

Ở dưới đời, người ta không phép sinh ra mà ở một mình cho đặng. Có cha có mẹ, có anh em chị em, bà con cô bác, có bằng-hữu, thân-quyến. Có vợ có chồng sanh con đẻ cháu ra nối dòng; thành nên gia-thất; nhiều ra, ở lan ra có xóm có làng, có huyện, có phủ, có tỉnh, có xứ, có nước, có ra như vậy thì phải có tôn-ti, đẳng-cấp, nên phải có vua có chúa, có quan có quyền mà cai-trị, gìn-giữ đùm-bọc lấy nhau cho yên nhà vững nước.

Vì vậy phải có đạo tam-cang ràng-rịt vấn-vít nhau; mà giữ phép ở với nhau cho trên thuận dưới hòa, thì mới bảo hộ nhau được. Lớn theo phận lớn, nhỏ theo phận nhỏ các y kỳ phận thì bằng-an.

Vua cũng có phép buộc phải ở với tôi dân làm sao; con dân cũng có luật buộc phải ở với vua quan thể nào cho phải đạo. Cha mẹ có phận phải giữ với con-cái cách nào; con-cái có phép dạy phải ở làm sao với cha mẹ cho trọn niềm; còn chồng với vợ cũng có ngãi phải giữ với nhau cho trọn nhân trọn ngãi nữa.

Ấy là ba mối cả, là chánh giềng làm nên tấm lưới chắc chắn vững bền.

( 11 ) Số 1, trang 4
( 12 ) Số 2, trang 3

d) Hát Nhà Trò(13)

Hát nhà trò là tục ngoài Bắc vô tới Nghệ-An, Hà-Tỉnh chí sông Gianh.

Tại kinh thành Huế cũng có mà là đào ngoài Bắc rước vô dùng tại triều.

Ngoài Bắc hể khi có đám-tiệc, hội-hữu, hôn-tế, kì-yên, chạp-miễu, thì thường có hát nhà trò. Tùy theo ý chủ muốn, có khi kêu một đào một kép, có khi hai, có khi năm bảy hay là nhiều hơn mặc ý mình. Trải chiếu dưới đất, đào ra ngồi hát đó, kép cầm đờn đáy gảy ngồi lại một bên.

Thường đào là con-gái có xuân-sắc, chuyên tập nghề xướng-ca, ngâm-nga, múa hát,bắt-bộ v.v. tục kêu là cô-đào (đàu B). Tay cầm quạt tay cầm sanh nhịp, miệng hát nhiều cung bậc giọng thấp cao ngân-nga hay và êm tai lắm.

Hát thì hát những là Ca-trù, hoặc giậm Túy-kiều, câu hát rời, Tần cung-oán, Chinh-phụ-ngâm, thơ phú hoặc kể truyện. Có người đánh trống nhỏ cầm chầu hoặc là chủ đám, hoặc là người chủ nhường mời. Hát cũng có khi đứng khi ngồi, khi múa tay, bắt bộ. Lại có khi bắt đào quình tương (14) rượu cho khách, là bắt tay bưng chén rượu, chơn bước khoan- thai, miệng hát câu chi cho hay đẹp tình ưa ý khuyên mời khách uống, đem lại dâng đưa vô tới miệng.

Cung giọng nhà-trò thường là những cung giọng nầy

    Mẫu dựng
    Thiệt nhạc
    Ngâm vọng
    Tì bà
    Tắc phản
    Hát hói
    Gửi thư
    Huình
    Hãm
    Cung bắc
    Cửa quyền
    Non mai
    Nường hạnh
    Chữ khi
    Thơ
    Thỏng

( 13 ) Số 4, trang 13
( 14 ) Quình tương là tích chén nước Vân-anh đưa cho Bùi Hàn uống (coi giải trong Túy-Kiều) - Tài liệu chú –

e) Ca kiêng giống độc(15)

    Rượu để bình đồng ấm thiết lâu,
    Gan bò một lá, với gan trân.
    Giải (ba-ba) ba chơn, cá lân không vảy,
    Dê một sừng, tôm chẳng có râu.
    Chó bốn đề, lương vàng cất cổ,
    Gà năm sắc, ngựa trắng đen đầu.
    Cua sinh một mắt, lệch sao điểm.
    Vật ấy đừng dùng kẻo lệ âu.
( 15 ) Số 1, trang 9

g) Ba bậc bộ hành ở nhà quán (16)

    Nhứt quân tử, ăn mứt gừng, uống nước chè tàu, ngồi chiếu bông, nằm nhà trong, đánh cờ tiên.
    Nhì quân tử, ăn thịt trâu, uống nước chè huế, ngồi chiếu kế, nằm nhà giữa, đánh cờ tướng
    Tam quân tử, ăn cơm nguội, uống nước lạnh, ngồi chiếu manh, nằm nhà ngoài, đánh cờ chó.
( 16 ) Số 3, trang 4

h) Lý-Thường-Kiệt (x) (x) (x) (17)

Lý-thường-Kiệt người tỉnh Hà-Nội, huyện Vĩnh-Thuận làm quan tướng nhà Lý. Thuở ấy bền Tàu nhà Tống nghe lời Vương-an-Thạch mà khinh dị Annam, vua Lý-nhơn-Tông mới sai Lý-thường-Kiệt, với Tông đảng đem 10 vạn binh qua đánh Tống, lấy đất Châu Khâm, châu Liêm giết Thương-thủ-Tiết, lấy châu Ưng, giết châu Nham và hơn 10 vạn con người ta.

Sau Tống sai binh tướng qua đánh Annam, khi đóng binh tại bờ sông Như-nguyệt, thì Lý-thường-Kiệt biết bụng dân hay tin tưởng thần thánh, thấy Quách-quì với Triệu-tiết đem binh Tàu hơn 87 vạn qua, nao sợ ngã lòng, thì dụng mưu mà làm cho vững lòng quân. Vậy mới cho người ra sau bàn-thờ miễu ông Tương-tướng giả thần ứng phán, ngâm như lời sấm bốn câu như sau đây.

Nam quốc sơn-hà nam đế cư,
Tiệt nhiên phân-định tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

Binh lính nghe liền vững bụng, bèn đánh quân nhà Tống phải thua. Ông Lý-thường-Kiệt là người nhiều mưu-lược, có tài tướng-soái, làm tôi 3 đời vua, đánh Tống thua, dẹp an Chiêm-thành, huân-nghiệp công-trận lớn lắm. Ðược tặng là Việt quốc công.

Ðời nhà Nguyễn, Minh Mạng năm thứ 4 cho tế theo trong miễu Lịch-đại đế vương.

( 17 ) Số 3, trang 3

Tóm lại, Thông Loại Khóa Trình được coi như nguyệt san văn học, nội dung gồm có những bài sao lục, một số bài khảo cứu và sáng tác; phần lớn dùng văn vần và không có hình ảnh trang trí.
Huỳnh Ái Tông
[/i]
« Sửa lần cuối: 08/12/2009, 23:17:30 gửi bởi muavededay »
 
Le Tuan Anh VCB Hà nội 0011003730876

Ngủ rồi lephan

  • *
  • Bài viết: 33
  • Đánh giá: +0/-0
Re: 1888-Thông Loại Khóa Trình
« Trả lời #1 vào: 09/07/2011, 07:19:07 »

Đầu tiên ông Trương Vĩnh Ký chú ý đến loại hình văn học học truyền thống phương Đông, nhưng dần dần ông càng thiên về kim văn, tức văn học đương thời. Trương Vĩnh Ký chú trọng văn hóa phương Đông nhiều hơn, mục đích chính là xiển dương đạo lý và cung cấp kiến thức cho thế hệ sau. Sưu tầm là  mục phong phú nhất trong suốt 28 số báo. Trương Vĩnh Ký sưu tầm được rất nhiều bài đồng dao, những câu thai, câu đố, bài vè như: vè Nói ngược, Cóc bị con nít đánh, Con công tố hộ, Chơi quốc, Lo bông lông, Cuộc chơi, Mười một chén uống rượu, vè Con nai, Cá kiêng giống độc....Có nhiều bài vè có giá trị như vè Lái rỗi, Năm canh điểm mục, vè Tứ thú, Tứ thời khúc vịnh....Trương Vĩnh Ký là một học giả uyên bác, ông đã viết nhiều bài giải thích các lễ tục Thanh minh, Tam nguyên, Đoan ngọ, Trung thu, Trùng cửu, đặc biệt là việc chú thích điển tích, từ ngữ...xưa nay ít người sánh kịp.
Trương Vĩnh Ký viết “ Coi sách dạy lắm nó cũng nhàm, nên phải có cái chi vui pha vào một hai khi, nó mới thú. Vậy ta tính ra làm một tháng đôi ba kỳ, một tập mỏng mỏng nói chuyện sang đàng, chuyện tam hoàng cuốc chí, pha phách lộn lạo xào bần để học trò coi chơi cho vui. Mà chẳng phải là chơi không vô ích đâu: cũng là những chuyện con người ta ở trên đời nên biết cả. Có ý, có chí thì lâu nó cũng thấm, nhứt là trí con trẻ đang sáng láng sạch sẽ, tinh thần còn minh mẫn, tươi tốt như tờ giấy bạch, như sáp mềm, vẽ vời, uốn sửa thế nào còn đặng: tre còn măng dễ uốn, con còn nhỏ dễ dạy”. Ở một đoạn khác, ông bày tỏ quan điểm của tờ báo “ Sắp hết một năm ra báo, xin đọc giả thấy những gì chưa vừa ý về bài vở, cách sắp xếp thì cho biết đặng sửa, vì mục đích ra tờ báo nầy là “thuật đạo lành, lẽ ngay các đấng tiên thánh tiên hiền khuyên răn, truyền thuần phong mỹ tục xưa nay cho đặng suy cổ nghiệm kim mà bả nhứt tâm hành chánh đạo mà thôi”. Như thế, dù mục đích tờ báo là tài liệu để học sinh học tập, nhưng thực tế nội dung chứng tỏ đây là tài liệu cho giới giáo viên tham khảo, tài liệu giải trí cho tầng lớp trí thức đương thời.
Ngoài ra, ông còn là nhà nghiên cứu thực vật, động vật, nghiên cứu văn hóa, mỹ thuật, lịch sử...Ông sưu tầm nhiều bài thơ của Bùi Hữu Nghĩa, Tôn Thọ Tường, Phan Thanh Giản, giới thiệu tiểu sử Nguyễn Trãi, Lý Thường Kiệt, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Hiền, Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hà Tôn Quyền...đồng thời lợi dụng uy thế của mình cho đăng những bài hịch chống Pháp của Nguyễn Tri Phương, bài vè kể tội bọn Việt gian phản đàn áp cuộc khởi nghĩa chống Pháp ở Quảng Nam...
Bên cạnh Trương Vĩnh Ký, báo còn có những bài viết của:
-Léon Trương Vĩnh Viết (con trai Trương Vĩnh Ký) với các tác phẩm văn vần, phóng tác dựa vào cốt truyện Pháp (nhưng không nêu xuất xứ) như các bài: Biết cách dùng tiền, Bông hường – Con ong, Thằng cướp cạn.
-Trương Minh Ký (học trò Trương Vĩnh Ký) chuyên diễn nôm các bài châm ngôn chữ Hán do Trương Vĩnh Ký sưu tầm và dịch.
-Nguyễn Khắc Huề (người Bến Tre, giáo viên dạy chữ Nho trường Chasseloup Laubat) có những bài thơ Đường luật: Nhớ song thân, Thơ gởi cho vợ, Thơ nói về trường Chasseloup Laubat, bài thơ chữ Hán tặng Thông Loại khóa trình, bài họa thơ Lương Khắc Ninh.
-Trần Hữu Hạnh (người Bến Tre, giáo viên trường Collège des Stagiaires) phóng tác tác phẩm Kiếp phong trần (tức Trương Lê vấn đáp) dưới dạng văn vần trường thiên.
-Linh mục Lê Minh Triết ở Bình Định và Linh mục Nguyễn Biểu Đoan ở Cầu Kho có những bài thơ trao đổi, xướng họa.
-Y sĩ TrầnVăn Nghĩa (Hà Nội) dịch văn vần bài Thượng dụ huấn điều diễn ca và Lê Văn Chất viết bài Tân trào nhơn chánh ca –  loại lục bát.
Ngoài ra còn có các tác giả Nguyễn Xuân Quơn: bài Tống bần phú. Trần Chánh Chiếu: bài Đề thơ – một bài thơ Đường luật kèm theo sau bài ca cổ nhơn và vè đánh đề - thể lục bát.
Thông Loại khoá trình (hay Sự loại thông khảo) là tờ báo tư nhân không được trợ cấp. Trong giai đoạn làm báo Trương Vĩnh Ký còn phiên âm, dịch và xuất bản các tác phẩm như: Kiều, Lục Vân Tiên, Minh Tâm Bửu giám, Tứ thơ....Do thiếu vốn, Trương Vĩnh Ký bị đổ nợ, mấy lần trên báo, ông viết thơ kêu gọi độc giả đăng ký ứng tiền trước để trả nợ. Nhưng do không bù đắp nổi nợ nần, cuối cùng báo phải đóng cửa.