Tác giả Chủ đề: Tảnmạn... Vănnghệ...  (Đã xem 4802 lần)

0 Thành viên và 1 Khách đang xem chủ đề.

Ngủ rồi nduytai

Re: Tảnmạn... Vănnghệ...
« Trả lời #90 vào: 29/11/2017, 19:03:35 »
Vở hát Thuyền Ra Cửa Biển với văn chương… cải lương

Vào khoảng giữa năm 1961 đoàn Kim Chưởng lưu diễn miền Trung, và soạn giả Phong Anh đi theo đoàn để tập dượt cho nghệ sĩ vở hát mới vừa được Bộ Thông Tin kiểm duyệt xong, đó là tuồng “Thuyền Ra Cửa Biển” gây chấn động làng cải lương một dạo.

CD cải Lương Thuyền Ra Cửa Biển

THÔNG THƯỜNG soạn giả đi theo đoàn là do hai vấn đề: Một là thu tiền bản quyền nếu như tuồng của mình được hát, và thứ đến là tập dượt cho đào kép diễn tuồng mới. Cái công việc theo đoàn để tập luyện cho đào kép là bổn phận của thầy tuồng, tức soạn giả, coi như kiêm luôn đạo diễn, chớ bầu gánh thì chỉ cố vấn góp ý kiến mà thôi. Dù rằng tuồng được ra mắt khán giả hay không là quyền của bầu gánh, tức chủ nhân đoàn hát.
            Năm đó soạn giả Phong Anh đã hợp soạn với soạn giả Yên Trang cho ra đời vở hát “Thuyền Ra Cửa Biển”. (Nghe nói tình tiết, văn chương của tuồng là do Phong Anh, còn Yên Trang chỉ phụ thêm thôi.) Tuồng vừa tập xong thì cũng là lúc đoàn Kim Chưởng về Sài Gòn khai trương tuồng mới ra mắt khán giả Thủ Đô. Tuồng trình diễn liên tục suốt hai tuần vẫn còn đông nghẹt khán giả, người đi coi hát về hầu như ai cũng khen là “tuồng hay”. Do đó là động lực cho người chưa coi sẽ là khán giả đêm kế tiếp, và người đã đi coi rồi cũng sẵn sàng mua vé đi coi thêm lần nữa. Sự thể đã làm đầy hầu bao của bà bầu Kim Chưởng, đồng thời cũng làm nặng túi soạn giả Phong Anh và Yên Trang.
            Vậy tuồng Thuyền Ra Cửa Biển hay đến cỡ nào mà lại quá ăn khách, cũng như đặc điểm của tuồng là gì mà lại gây ấn tượng sâu sắc cho người coi? Đây là vở tuồng mà tình tiết có hơi lạ, bởi một ông hoàng đế mà khi vợ chết, ông ở vậy chờ đợi cô bé gái mới mười tuổi, chờ cô lớn lên để rước về cung điện. Thế mới lạ!
            Ông nói: “Bao nhiêu cung phi mỹ nữ, biết bao tấm ngọc thân ngà đang mong Trẫm ban ơn mưa móc, nhưng Trẫm vẫn lạnh lùng như mặt nước hồ Thu” (văn chương cải lương của Phong Anh thật là tuyệt vậy). Thuyền Ra Cửa Biển là vở hát thuộc loại dã sử Nhựt Bổn, với hình ảnh kiêu hùng của những chàng kiếm sĩ đất Phù Tang khi xưa, mà khán giả hát bóng thời bấy giờ rất thường thấy trên màn ảnh rộng, lúc phim Nhựt ào ạt nhập vào được Ban Năm Châu chuyển âm tiếng Việt.
            Thấy phim Nhựt nói tiếng Việt ăn khách, nên các soạn giả cải lương nhà ta cũng viết tuồng Nhựt có ca vọng cổ với hy vọng được khán giả sẽ trở lại coi cải lương, bởi phần lớn người coi phim Nhựt được chuyển âm là khán giả cải lương bình dân.
            Lúc ấy hầu như gánh hát lớn, nhỏ nào cũng có tranh cảnh vẽ hoa anh đào, cảnh núi Phú Sĩ, và kép hát thì đêm nào cũng đeo kiếm, cùng với bộ đi tướng đứng, chào hỏi cũng theo cung cách của tài tử Nhựt thủ vai trong phim. Còn các cô đào thì được dịp khoe chiếc Kimono thích hợp với thân hình nhỏ nhắn của các cô gái Việt trông giống như búp bê Nhựt Bổn. Dường như cô đào nào mỗi đêm hát cũng đều tay bưng ly rượu sa kê tiễn chàng ra quan ải, hoặc hội ngộ buổi tương phùng. Tóm lại là người Nhựt không cần quảng cáo đất nước và văn hóa của họ, vì đã có đào kép cải lương Việt Nam thay thế giới thiệu cho tất cả rồi.
            Riêng vở tuồng Nhựt với tên tựa Thuyền Ra Cửa Biển thì tuồng này được coi như có nhiều kịch tính, nội dung tình tiết lại éo le, gay cấn, và đặc biệt là bút pháp của soạn giả Phong Anh… rất là cải lương, đã làm phong phú thêm cho vở tuồng. Nhưng “văn chương cải lương” là gì mà nghe qua ngồ ngộ vậy? Khi xưa một ký giả kịch trường khi phê bình vở tuồng nổi tiếng nói trên, anh ta đã dùng từ ngữ “văn chương cải lương”, bởi theo anh là do trong tuồng Thuyền Ra Cửa Biển, văn phong của soạn giả Phong Anh quá mượt mà, bóng bẩy, lả lướt… nên chỉ dùng trong cải lương mà thôi, chớ đem áp dụng bên ngoài thì không thể được.
            Anh ta còn nói nếu như ai đó dùng lời văn trong vở tuồng ấy để nói với người mình đang tiếp xúc thì người ta sẽ cười cho, nói rằng bộ đang hát cải lương hay sao? Có lần một nhóm thanh thiếu niên đang tụ tập, bỗng thấy một cô gái đẹp đi ngang qua. Một cậu thốt lên: “Trời ơi! Thiên kiều bá mị, sắc nước hương trời” (câu vô vọng cổ của Út Trà Ôn trong dĩa Thuyền Ra Cửa Biển). Tức thì một cậu khác lên tiếng: “Thiên kiều bá mị là gì? Chắc nó vừa ở nhà thương điên Chợ Quán mới ra, hoặc là ở dưỡng trí viện Biên Hòa mới về”.
            Do vậy mà văn phong của Phong Anh có một thời người ta gọi là “văn chương cải lương”. Thông thường khi một vở hát ra đời mà thấy ăn khách, báo chí nói nhiều, thiên hạ bàn tán nhiều, thì hãng dĩa hát sẽ không bỏ lỡ cơ hội để làm giàu thêm. Tuồng Thuyền Ra Cửa Biển hát vài tuần thì hãng dĩa hát Hồng Hoa đã mời soạn giả Phong Anh đến ký hợp đồng để hãng này độc quyền khai thác về mặt dĩa hát.


Dĩa cải Lương Thuyền Ra Cửa Biển trước năm 1975

Vở hát Thuyền Ra Cửa Biển thu thanh dĩa hát
            Xưa nay, nếu là khán giả cải lương sân khấu, thì hầu như người nào cũng là thính giả của cải lương dĩa hát, bởi nếu không được đến rạp coi trình diễn thì nghe dĩa hát cũng… đỡ ghiền. Đó là lời của những ông bà yêu thích cải lương, mỗi trưa mở radio nghe chương trình cổ nhạc phát thanh dĩa hát.
            Người soạn giả có một vở tuồng được đưa lên sân khấu là mừng rồi, vì được lãnh tiền bản quyền sau mỗi đêm hát. Bởi có những kịch bản viết xong, kiểm duyệt rồi, lại bị bỏ nằm trong ngăn kéo từ tháng này sang năm nọ, kéo dài nhiều năm rồi quên luôn.
            Do vậy mà các soạn giả chỉ mong cho tuồng của mình được hát là tốt rồi, chứ chẳng ông nào có cái mơ mộng tuồng được thu dĩa hát hoặc lên phim. Do đó mà khi soạn giả được hãng dĩa mời thương lượng là coi như trúng số, tiền từ trên trời rơi xuống vậy!
            Khi thu thanh vở tuồng Thuyền Ra Cửa Biển thì hãng dĩa Hồng Hoa đã mời các nghệ sĩ sáng giá lúc bấy giờ, và họ phân vai trò như sau: Út Trà Ôn vai Hoàng Đế Diệp Chấn Phong, và tuy đã tứ tuần nhưng lại thích hợp với vai vua cha. Vả lại cái danh hiệu “đệ nhứt danh ca” của Cậu Mười vẫn còn chứ chưa ai thay thế.
            Út Trà Ôn lại đang là kép chánh của đoàn Thủ Đô, là mục tiêu mua vé của khán giả, chưa có nghệ sĩ nào có lương đêm cao hơn ông lúc ấy. Vai này trên sân khấu Kim Chưởng do kép Trường Xuân đóng. Và kép độc thì không ai qua được Hoàng Giang, nên vai Hoàng Hạt Tử Lang về tay ông. Còn nghệ sĩ Minh Chí cũng là danh ca dĩa hát những năm trước đó, cái tên Minh Chí rất quen thuộc với những người từng nghe dĩa hát thời thập niên 1950.
            Hãng dĩa chọn Minh Chí đóng vai Kiến Phương đã không quên khai thác giọng ca xàng xê của ông, vì Minh Chí nổi tiếng là “Vua Xàng Xê”. Và đào Thanh Hương cũng là danh ca dĩa hát, vang lừng với bài vọng cổ “Cô Bán Đèn Hoa Giấy”. Thanh Hương được hãng dĩa giao cho vai Chiêu Lan Đài, tức vai lẳng, độc của tuồng cũng là vai khá quan trọng. Giọng ca vàng của Thanh Hương vẫn được khai thác để ca vọng cổ lúc nàng hối hận.


Nghệ sĩ Thành Được và Út Bạch Lan

            Đặc biệt hai vai nam nữ chánh Diệp Băng Đình và Chiêu Trúc Lệ do đôi uyên ương Thành Được, Út Bạch Lan đảm trách. Đây là cặp đào kép ăn khách nhứt thời bấy giờ, tiếng ca của cả hai còn rất trẻ. Trước đó chẳng lâu Út Bạch Lan đã nổi tiếng, còn Thành Được thì chưa, vì còn ở gánh nhỏ. Út Bạch Lan đã phải lòng Thành Được nên khi mãn hợp đồng với đoàn Kim Chưởng, bà bầu mời tái ký giao kèo. Nhưng Nàng Út ra điều kiện nếu muốn cô không rời đoàn, tiếp tục ở lại hát thì bà bầu phải cho Thành Được về đoàn.
            Thế mới thấy rằng Nàng Út đã quá nặng tình với Thành Được, và khi về hát chung với Út Bạch Lan thì hai người cùng nổi tiếng, được hãng dĩa mời đóng hai vai chánh nói trên.
            Tuồng cải lương có kép mùi, có đào thương, kép độc, có đào lẳng rồi, thì phải có hề cho đủ bộ, và Hề Minh được mời đóng vai Lục Lăng, tức là vai mà hề ta đang diễn ở đoàn Kim Chưởng. Hề Minh là hề ca nổi như cồn với bài vọng cổ hài hước “Vợ Trẻ Chồng Già” được thu dĩa hát phát hành cùng khắp. Do đó mà bộ dĩa này Hề Minh ca đến 3 câu vọng cổ, tức ca gần bằng cặp đào kép chánh.
            Thời điểm này hề Văn Hường chưa xuất hiện nên Hề Minh chiếm ngôi vương. Người ta mua vé đi coi đoàn Kim Chưởng, một phần cũng do giọng ca hài hước của Hề Minh. Chọn thành phần nghệ sĩ gạo cội như trên để thu bộ dĩa “Thuyền Ra Cửa Biển”, hãng dĩa Hồng Hoa đã có cái nhìn của nhà làm thương mại đầy kinh nghiệm.
            Do vậy mà khi bộ dĩa được tung ra thị trường đã bán chạy như tôm tưới. Đài phát thanh Sài Gòn được thính giả yêu cầu nhiều, nên đã cho phát thanh bộ dĩa “Thuyền Ra Cửa Biển” cũng nhiều lần.
            Và bây giờ mời quí vị nghe vở tuồng Thuyền Ra Cửa Biển của soạn giả Phong Anh và Yên Trang, được hãng dĩa Hồng Hoa thu thanh phát hành cuối năm 1961.


NGÀNH MAI
Tháng 5/2014


http://www.rfa.org/vietnamese/news/programs/TraditionalMusic/boat-to-the-sea-05032014001641.html
http://www.rfa.org/vietnamese/news/programs/TraditionalMusic/traditional-music-05102014-05102014083203.html

 
The following users thanked this post: lenhale

Ngủ rồi nduytai

Re: Tảnmạn... Vănnghệ...
« Trả lời #91 vào: 06/12/2017, 20:07:37 »
Các hãng dĩa hát với hợp đồng thu thanh tuồng cải lương

Hãng dĩa hát là một cơ sở kinh doanh nghệ thuật, việc khai thác nhắm vào những tinh hoa trong làng cải lương, từ giọng ca nghệ sĩ cho đến tuồng tích nổi tiếng. Họ có cái nhìn của nhà thương mại làm ăn lớn, và tính toán rất kỹ càng, không để chi phối hoặc rắc rối trong công cuộc làm ăn.


THẾ NHƯNG ít ai để ý đến vấn đề do đâu mà tuồng cải lương được vô dĩa hát. Đâu phải tuồng nào cũng được thâu thanh dĩa hát, kể cả các tuồng hay, ăn khách, bởi đôi khi một vở tuồng rất hay, nhưng lại không được gia nhập làng dĩa hát. Lý do thì rất nhiều mà trong đó phải kể đến việc hãng dĩa không thích người soạn giả đó, do quá trình cư xử không đẹp chẳng hạn. Hoặc giả là lúc đó có đến vài tuồng cũng đều hay, thì dĩ nhiên hãng dĩa không thể cùng một lúc hợp đồng hai, ba tuồng, một nguồn đầu tư quá lớn, mà thị trường thì may rủi kề bên nhau. Tuồng hay mà để lâu quá, hãng dĩa cũng không còn muốn khai thác, khó ăn hơn là tuồng mới, báo chí và dư luận đang bàn tán.
            Một vấn đề nữa cũng ảnh hưởng không ít đến việc hợp đồng thu thanh dĩa hát, đó là “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”. Tuồng hay nhưng lại ra đời vào thời điểm khó bán dĩa, chẳng hạn như mùa mưa, người nông dân đâu có dư tiền mà mua dĩa hát. Phải từ tháng 10 Âm lịch trở đi là mùa thu hoạch lúa thì người dân nông thôn mới có tiền để mua dĩa chuẩn bị ăn Tết. Theo lời ông Năm Mạnh chủ hãng dĩa Asia tiết lộ với người thân, thì chỉ cần một vụ trúng mùa lúa ở miền Tây là ông có thể mua hai chiếc xe du lịch hiệu Simca, mà còn dư tiền xài thoải mái.
            Do các vấn đề trên mà một khi soạn giả được hãng dĩa mời thương lượng thì các thầy tuồng không để mất cơ hội, đón bắt ngay liền, chớ không thôi thì dịp may sẽ không còn. Và khi đã có cuộc gặp mặt rồi, thì hợp đồng giữa soạn giả và hãng dĩa diễn ra như thế nào?
            Đối với những người có thời gian dài tìm hiểu, họ có thể nói lên vấn đề ấy như sau: Hợp đồng giữa hãng dĩa hát và soạn giả là văn kiện hợp tác làm ăn, do hãng dĩa chủ động và đánh máy sẵn, chớ soạn giả không có ý kiến gì. Nói là “thương lượng” chớ thật ra số tiền do hãng dĩa định đoạt ghi sẵn trong hợp đồng, nếu tuồng hay thì tiền hợp đồng khá cao. Soạn giả đồng ý ký vào thì nhận tiền, bằng không thì ra về chớ không có vấn đề mặc cả, kèo nài gì hết. Tóm lại không đồng ý thì coi như đi luôn, muốn trở lại cũng không ai tiếp, mà còn ảnh hưởng đến các hợp đồng sau này. Tuy vậy chưa nghe nói soạn giả nào từ chối ký hợp đồng có sẵn đó, bởi ký vào thì được nhận liền phân nửa tiền (phân nửa còn lại được trả sau khi thu thanh xong).
            Có rất nhiều điều kiện được ghi trong hợp đồng, ngoài vấn đề chính là giá cả tiền bạc ra, còn có hai điều kiện khác mà hầu như chẳng ông bà thầy tuồng nào mà không bất mãn, đó là: hãng dĩa độc quyền khai thác và quyền tuyển chọn nghệ sĩ thu thanh, có nghĩa là diễn viên cũng có thể thay đổi chứ không phải nhứt thiết phải là người thủ vai trên sân khấu của đoàn hát đang trình diễn.
            Thứ đến là quyền sửa đổi, thêm bớt kịch bản cho thích hợp với kỹ thuật thu dĩa hát. Hai vấn đề trên bị ràng buộc thì coi như quyền hạn của soạn giả đã chẳng còn gì hết, dù rằng hãng dĩa vẫn đề tên soạn giả trong nhãn hiệu.
            Đối với hãng dĩa thì ngoài việc chọn tuồng hay, ăn khách, họ còn phải tuyển chọn nghệ sĩ tên tuổi, vì đó là hai yếu tố quyết định sự thành bại sau này. Kinh nghiệm làm ăn nhiều năm, họ đã thấy rõ vùng quê nông thôn là thị trường tiêu thụ dĩa hát mạnh mẽ nhứt. Người dân nông thôn họ rất cân nhắc trước khi bỏ tiền ra mua dĩa hát, nhưng nếu dĩa hát có nghệ sĩ mà họ quen tên như Út Trà Ôn, Út Bạch Lan, Thành Được, Hữu Phước chẳng hạn, thì không ngần ngại móc túi tiền ra mua ngay. Do vậy mà người ta thấy tuồng Thuyền Ra Cửa Biển, lúc ở trên sân khấu Kim Chưởng thì vai Hoàng Đế Diệp Chấn Phong do kép Trường Xuân đóng. Nhưng khi thu dĩa thì vai này hãng dĩa đã chọn Út Trà Ôn, bởi lẽ rất dễ hiểu là Trường Xuân không thể so với đệ nhứt danh ca. Khách hàng mua dĩa hát sẽ so sánh Cậu Mười và kép Trường Xuân ai ca vọng cổ hay hơn.
            Tóm lại là khi tuồng bước sang địa hạt dĩa hát thì thay đổi rất nhiều, và các nghệ sĩ “gà” của soạn giả cũng đương nhiên mất chỗ đứng trong dĩa hát. Vấn đề thứ hai là sửa đổi, cắt xén thêm bớt kịch bản thì chẳng khác gì đứa con tinh thần của thầy tuồng bị xẻ thịt vậy! Khi tuồng bước sang địa hạt dĩa hát thì không còn rườm rà với thời lượng 3 tiếng đồng hồ như trên sân khấu, mà thu gọn lại khoảng 45 phút mà thôi.
            Về vai trò thì cũng chỉ còn những vai chính yếu của tuồng, tức là những vai xét thấy không cần có mặt thì bỏ luôn, các vai trò liên hệ chỉ cần đề cập đến tên cũng đủ rồi. Với công việc này, soạn giả lại chính là người lãnh luôn phần xẻ thịt, cắt ráp bởi do hợp đồng ràng buộc để khỏi rắc rối, tranh cãi về sau.



Nghệ sĩ tên tuổi trong tuồng Thuyền Ra Cửa Biển
            Khi vở tuồng được thu thanh dĩa hát phát hành cùng khắp, thì tuồng lại càng nổi tiếng nhiều hơn, thiên hạ nghe riết rồi thuộc cả lớp lang, lời ca, đối thoại. Nghe dĩa hát Thuyền Ra Cửa Biển, thì những người từng đi coi cải lương đã thấy rõ hãng dĩa đã mời toàn diễn viên gạo cội thay thế cho một số diễn viên lúc tuồng trình diễn trên sân khấu với thành phần như sau: Đệ nhứt danh ca Út Trà Ôn lừng danh tên tuổi, ai ai cũng nghe tên.
            Kế đến là Thành Được và Út Bạch Lan là đôi nghệ sĩ ăn khách ở đoàn Kim Chưởng; kép độc Hoàng Giang coi như số một với vai trò phản diện thời bấy giờ, tiếng nói rang rảng của ông làm ồn cả rạp hát, bay về tận nông thôn, do tuồng được trực tiếp truyền thanh trên làn sóng của đài phát thanh Sài Gòn. Đào Thanh Hương nổi tiếng từ thời đài phát thanh Pháp Á cho tới dĩa hát Cô Bán Đèn Hoa Giấy. Còn danh ca Minh Chí thì giới mộ điệu dĩa hát vọng cổ hoặc tuồng cải lương thu thanh đâu có lạ gì tên tuổi ông trong nhãn hiệu dĩa hát Việt Nam phát hành thập niên 1950. Minh Chí ca chung với cô Năm Cần Thơ trong các bộ dĩa Anh Hùng Liệt Nữ – Phất Cờ Độc Lập, hoặc ca chung với Kim Chưởng trong bộ dĩa Máu Thấm Tần Hoàng Đảo, và dĩa Nguyễn Thái Học ca chung với Thanh Hương (vai Cô Giang).
            Dĩa tuồng Nguyệt Thu Nga trong vai Nguyên Soái Tô Điền. Và Hề Minh là hề ca chiếm ngôi vương, vượt trên tất cả hề nhờ lối ca hài hước trong bài vọng cổ “Chồng Già Vợ Trẻ” nổi tiếng khắp nước. Lúc ấy hề Văn Hường chưa xuất hiện. Tóm lại hầu hết tiếng ca thu thanh trong bộ dĩa Thuyền Ra Cửa Biển là nghệ sĩ đương thời ăn khách lúc bấy giờ, đang được khán thính giả khắp nơi ái mộ. Lời ca tiếng hát của họ hái ra bạc, đem lại nguồn lợi quá lớn cho hãng dĩa là điều có lẽ ai cũng biết, kể cả nghệ sĩ được mời thu thanh cũng biết rõ.
            Hiện nay những danh ca thu thanh bộ dĩa Thuyền Ra Cửa Biển một số lớn đã qua đời: Thanh Hương mất năm 1974 tại Sa Đéc, cô mất rồi thì gánh Thanh Hương – Hùng Minh cũng rã luôn, Hùng Minh gà trống nuôi con, anh về hát chầu cho đoàn Dạ Lý Hương. Và cách đây khoảng 10 năm Út Trà Ôn và Hoàng Giang cũng ra đi, hai ông cùng nằm trong nghĩa trang nghệ sĩ ở Gò Vấp. Danh ca Minh Chí thì sau 1975 đi hát thêm vài năm thì về phụ giúp bà vợ là đào Ánh Hoa, bán cơm tấm ở dưới dạ cầu chữ Y. Cái may mắn cuối cùng của cặp đào kép Minh Chí – Ánh Hoa là đào Ánh Hoa được đạo diễn Trần Anh Hùng tuyển chọn làm tài tử đóng phim, được đi Pháp đóng vai Bà Ti trong phim Mùi Đu Đủ Xanh. Cuộc sống đỡ khổ khoảng hai năm thì Minh Chí về với Tổ nghiệp cải lương.
            Hề Minh thì anh này lãnh tiền lương đêm hát và hợp đồng không thua kép chánh, vậy mà sau năm Mậu Thân gánh hát rã gần hết, anh phải chạy xe ôm ở Thị Nghè. Nghe nói mấy bà khách đi chợ mến tài, nên đi xe không trả giá mà mỗi cuốc xe còn được cho thêm tiền. Từ sau 1975 chẳng nghe Hề Minh làm gì, ở đâu nên không biết hiện tại ra sao. Riêng cặp Út Bạch Lan, Thành Được thì còn mạnh giỏi, nhưng người nào cũng ở tuổi 80 ngoài. Thành Được định cư ở Mỹ nhiều năm nay chẳng thấy hát xướng gì, anh có nhà hàng mang bảng hiệu Thành Được ở San Jose miền Bắc California. Năm 2000 tôi lãnh nhiệm vụ điều hợp cuộc thi cổ nhạc Gò Công, tôi có mời Thành Được về miền Nam California tham gia Ban Giám Khảo.
            Còn đào thương Út Bạch Lan thì ở Việt Nam, lúc có phong trào nghệ sĩ ra hải ngoại, Út Bạch Lan cũng xuất hiện trong nhiều sô hát ở hai miền Nam Bắc California. Báo chí phỏng vấn Nàng Út rằng cô có gặp Thành Được không? Út Bạch Lan trả lời không, vì chàng đã có vợ khác, sợ bị hiểu lầm. Có lẽ Nàng Út sợ miệng đời câu nói nhân gian “vợ chồng cũ không rủ cũng tới”. Nghe nói hiện giờ Út Bạch Lan chỉ đi hát chùa (chùa thật chớ không phải nghĩa bóng đâu).
            Khoảng vài tháng sau ngày vở hát Thuyền Ra Cửa Biển ra mắt khán giả, thì tờ báo Tiếng Dội Miền Nam của ông Trần Tấn Quốc mở cuộc trưng cầu ý kiến độc giả về vở tuồng hay nhứt (không nói rõ hay nhứt năm nào). Do đó mà tất cả tuồng cải lương từng trình diễn trên sân khấu trước đó cũng đều được cho ý kiến.
            Như dự đoán của nhiều người, sau khi kiểm phiếu thì tuồng hay nhứt là “Thuyền Ra Cửa Biển”. Đứng thứ nhì là Nửa Bản Tình Ca, thứ ba là Tiếng Trống Sang Canh, và thứ tư là Con Gái Chị Hằng. Chỉ trưng cầu ý kiến thôi, chớ không có phát giải gì hết, mà nếu có phát giải thì soạn giả Phong Anh cũng không có mặt để mà lãnh giải. Báo chí đề cập rần rần mà soạn giả Phong Anh lại không lên tiếng gì hết, mà cũng chẳng thấy ông xuất hiện ở đâu cả. Phong Anh vắng mặt lý do gì, có giống như trường hợp của đào Thanh Loan không? Kỳ tới tôi sẽ nói tiếp. Và bây giờ mời quí vị thưởng thức tiếp tuồng Thuyền Ra Cửa Biển thu thanh dĩa hát đầu thập niên 1960.


NGÀNH MAI
Tháng 5/2014


http://www.rfa.org/vietnamese/news/programs/TraditionalMusic/copy_of_disc-co-for-traditional-music-in-vietnam-05172014141436.html
http://www.rfa.org/vietnamese/news/programs/TraditionalMusic/traditional-music-053114-nm-05312014091444.html

 
The following users thanked this post: lenhale

Ngủ rồi nduytai

Re: Tảnmạn... Vănnghệ...
« Trả lời #92 vào: 13/12/2017, 22:24:08 »
Nối gót Tư Trang và Thanh Loan, soạn giả Phong Anh vào mật khu

Đầu thập niên 1960 khán giả đi coi tuồng cải lương Thuyền Ra Cửa Biển, hầu như ai cũng khen là tuồng hay. Do đó mà tờ báo Tiếng Dội Miền Nam đã mở cuộc trưng cầu ý kiến về tuồng cải lương hay nhứt, và trong lúc tờ báo Tiếng Dội Miền Nam loan báo tuồng Thuyền Ra Cửa Biển được độc giả chọn, thì người trong giới cải lương xôn xao và bắt đầu chú ý đến soạn giả Phong Anh, cũng như bạn bè thân hữu mong gặp mặt ông để chúc mừng.

Poster quảng cáo vở Thuyền ra cửa biển của Soạn giả Phong Anh

Trả tiền bản quyền cho ai?
            Trước đây Phong Anh thường ngồi tiệm cà phê ở Ngã Tư Quốc Tế phía sau rạp hát Nguyễn Văn Hảo. Thế mà khi có tin mừng lại không thấy ông ở đây? Và người trong giới cũng như những người ái mộ cải lương đã hỏi nhau rằng, soạn giả nhà ta đi đâu mà không thấy tăm dạng? Báo chí tìm phỏng vấn hỏi han lung tung vẫn không có câu trả lời.
            Rồi thì cũng có người nói Phong Anh đi theo đoàn Kim Chưởng để thu tiền bản quyền. Nhưng khi đoàn Kim Chưởng về Thủ Đô Sài Gòn, người ta vẫn không thấy Phong Anh. Nhiều người đã hỏi bà bầu Kim Chưởng:
            – Soạn giả Phong Anh có đi theo đoàn lưu diễn?
            Bà bầu Kim Chưởng lắc đầu:
            – Không có, lần lưu diễn miền Trung này, anh ta không đi theo đoàn.
            – Vậy chớ mỗi lần hát tuồng Thuyền Ra Cửa Biển, cô Bảy trả tiền bản quyền cho ai?
            – Chưa thấy ai nhận tiền nên còn để đó.
            Rồi thì người trong giới lẫn bên ngoài đều nghi ngờ Phong Anh đã vào mật khu, vì trước đó Tư Trang đã đi rồi, và tiếp theo là đào Thanh Loan cũng vào chiến khu.
            Thật vậy, năm 1961 sau những lần thu tiền bản quyền vở tuồng ăn khách Thuyền Ra Cửa Biển, người ta tưởng đâu Phong Anh thừa thắng xông lên, tiếp tục cho ra đời tuồng mới. Nhưng không, năm 1962 Phong Anh vào mật khu, coi như vở tuồng đầu tiên nổi tiếng nhứt, và cũng là vở hát cuối cùng của Phong Anh. Không biết lúc vào mật khu ông có viết thêm tuồng nào nữa hay không.
            Soạn giả Phong Anh người gốc ở Mỹ Tho, và là con một trong gia đình. Người ta không biết ông khởi sự viết tuồng cải lương từ lúc nào, chỉ thấy xuất hiện ở đoàn Kim Chưởng khoảng 1960. Lúc ấy cái tên Phong Anh rất xa lạ với khán giả, với làng cải lương, tên tuổi rất ít người biết, báo chí cũng không đề cập. Thế mà đến khoảng giữa năm 1961 thì cái tên soạn giả Phong Anh vụt sáng chói, nổi tiếng cùng với tuồng Thuyền Ra Cửa Biển. Báo chí tập trung vào viết bài phê bình, do bởi tình tiết của tuồng rất hay, rất lạ, lại thêm “văn chương cải lương” mượt mà…
            Tám năm sau ngày cưới vợ thì soạn giả Phong Anh vào chiến khu, ông vào rừng để lại người vợ trẻ và hai con thơ. Có những lúc chị Phong Anh được bí mật đưa vào chiến khu thăm chồng, nhưng đến năm 1966 thì bặt tin chồng đột ngột. Chị lo lắng, đi tìm thì được báo tin chồng chị đã ra đi cùng với ba người đồng đội trong một trận dội bom B.52.
            Phong Anh mất đi, gia tài để lại không có gì, ngoài mớ bản thảo tuồng cải lương viết chưa xong, mà lúc sinh thời anh hết sức giữ gìn. Chị trở thành góa phụ khi mới ngoài ba mươi.


Soạn giả Tư Trang

Soạn giả cải lương tài ba
            Không biết khi vào mật khu, Phong Anh có ở làm việc với soạn giả Tư Trang ở “Hội Văn Nghệ Giải Phóng”? Sưu tầm về lịch sử cải lương, cùng với những nhân vật liên quan gắn liền với hoạt động nghệ thuật sân khấu, tôi ghi nhận như sau:
            Soạn giả Trần Hữu Trang, tức Tư Trang là soạn giả nổi tiếng từ thời thập niên 1930, từng cho ra đời những vở hát làm say mê giới mộ điệu như: Lan và Điệp, Đời Cô Lựu, Tô Ánh Nguyệt v.v…
            Lúc Đồng Khởi nổi lên, Tư Trang lặng lẽ rời khỏi làng ca kịch Sài Gòn, thoát ly vào chiến khu và làm đến chức chủ tịch “Hội Văn Nghệ Giải Phóng”. Tư Trang hoạt động ở chiến khu vùng biên giới tỉnh Tây Ninh, tiếp giáp với Campuchia. Nơi khu rừng già ngút ngàn, cây cối rậm rạp, chằng chịt che khuất mặt trời, suốt ngày không ánh nắng, nên mới 5 giờ chiều mà như trời đã tối từ lâu. Một dòng suối nhánh của con sông Sa Mát, chảy ngang cánh rừng được gọi là “Suối Cây”. Người ta đã cưa khéo một cây cổ thụ cho ngã nằm vắt ngang con suối để làm chiếc cầu qua lại (có lẽ vì vậy mà địa danh này có tên Suối Cây). Hầu hết những nhà ở đây đều lợp bằng lá trung quân (loại lá đốt không cháy). Trong một mái nhà khá khang trang, hằng ngày vẫn vọng ra tiếng đờn kìm, đờn lục huyền cầm, tranh, cò cùng tiếng tập ca hát vọng cổ, bài bản, cải lương… Tư Trang thường hiện diện tại đây, và cách đó không xa cạnh dòng suối là nhà ở cũng như nơi làm việc của ông.
            Hôm đó ngày 18 tháng Giêng 1966. Nhằm ngày 27 tháng Chạp năm Ất Tỵ, tức còn vài ngày nữa Tết Nguyên Đán, mọi người nôn nao đón mừng Xuân Bính Ngọ. Trong mật khu cũng có không khí Tết với bánh mứt, trà, cà phê, sữa hộp từ ngoài thành gởi vô. Thế nhưng, khoảng 4 giờ sáng thì một trận mưa bom B.52 trút xuống vùng Suối Cây, căn cứ của Hội Văn Nghệ Giải Phóng. Bom nổ cày nát cánh rừng già, cây cối bị phát quang dòm thấy trống trời.
            Đến 6 giờ tối thì nhiều người có radio mở đài VOA nghe được bản tin “Hôm nay lần đầu tiên pháo đài bay khổng lồ B.52 của không lực Hoa Kỳ đã oanh tạc dữ dội cơ quan đầu não tâm lý chiến Trung Ương Cục Miền Nam, gây thương vong và tổn thất to lớn…” Tư Trang thiệt mạng trong trận dội bom nầy, và Phong Anh theo lời bà vợ thì ông cũng chết năm 1966 do bom B.52, nhưng không biết có phải cùng một trận với Tư Trang hay không. Chứ theo sự đồn đãi trong giới soạn giả thì hai người cùng về với Tổ nghiệp trong trận mưa bom ấy. Chiến tranh đã cướp mất hai người soạn giả cải lương tài ba của sân khấu ca kịch miền Nam.


NGÀNH MAI
Tháng 6/2014


http://www.rfa.org/vietnamese/news/programs/TraditionalMusic/traditional-music-060714-nm-06072014073305.html